4.1. – Enjeksiyon Tiplerine Göre Gruplandırma

Enjeksiyonlu araçlarda LPG sistemi prensip olarak  karbüratörlü araçlarla aynıdır. Sadece bazı elektronik parçalar eklenir. Enjeksiyon sistemleri iki büyük grup  altında yer almaktadır.

·        LAMBDA SONDALI (Oksijen Sensörlü)

·        LAMBDA SONDASIZ (Oksijen Sensörsüz)

Oksijen sensörü egzostun üstüne takılır ve egzost gazlarını analiz eder. Enjeksiyon rölesi analiz edilen verilere göre eğer fakir bir karışım varsa benzin miktarını  yükseltir zengin ise benzin miktarını azaltır.

Diğer bir gruplandırma Enjeksiyon Tiplerine göre aşağıdaki gibi yapılır./5/

1-     Mekanik Enjeksiyon

2-     Elektromekanik Enjeksiyon

3-     Tek Nokta Enjeksiyon (SPI)

4-     Çok Nokta Enjeksiyon (MPI). Çok nokta enjeksiyonlar aşağıdaki üç alt gruba ayrılır:

a-      Full Grup Enjeksiyon

b-     İki Kanallı Ardışık Enjeksiyon (Sequential Fuel Sistem 2+2)

c-      Dört Kanallı Ardışık Enjeksiyon (Sequential Fuel Sistem 4) /5/

4.1.1. Mekanik Enjeksiyonlu Sistemler

Mekanik enjeksiyonlu araçlarda benzin dizel sistemlerdeki gibi mekanik bir şekilde püskürtülür. Benzin miktarı silindirler tarafından emilen hava miktarına göre ayarlanır.( Mercedes 280 , 300 SE) /5/

4.1.2. Elektromekanik Enjeksiyonlu Sistemler

Elektromekanik enjeksiyonlu araçlar mekanik enjeksiyonlulara benzer. Sadece silindirler tarafından emilen hava miktarı bir aktüatör tarafından kontrol edilir ve benzin miktarı ona göre ayarlanır.Bu ekipman K-Jetronik benzin aktuatörü olarak adlandırılır. ( Mercedes 190 , 200 , 230 S) /5/

K-Jetronik Sistemler : Emilen hava akışına bağlı olarak, kapakçık enjekte edilecek benzin miktarını belirleyen bir noktada dengede kalır.

Gazla çalışmada, kapakçık uygun bir mekanizma sayesinde benzin akışı durdurulmuş iken zorla açılır ve benzin düşük basınçta benzin  pompası üzerinden geri sevk edilir. /5/

       1-    Karışım regülatörü                 3- Yakıt pompası                                6- Basınç regülatörü

 1b-  Benzin distribütörü                4- Akümülatör                         7- Enjektörler

 2 -   Yakıt tankı                            5- Yakıt filitresi

Şekil – 4.1.  K-Jetronic enjeksiyon sistemi/5/

4.1.3. SPI Tek Nokta Enjeksiyonlu Sistemler     

Tek noktalı enjeksiyonlu araçlarda (SPI)   motor  milinin  devrine göre (2 komple devirde)  silindirlere benzin püskürtülür. Benzin miktarı benzin rölesinden alınan komutla ayarlanır. Enjeksiyon rölesi motorda çeşitli sensörlerden (Basınç, Sıcaklık vs.) aldığı bilgilere göre enjektörlere benzin miktarı ile ilgili komut gönderir. ( TOFAŞ ) /5/

1-       Aktuatör                                                      6- ECU                                                  11- Yakıt Pompası

2-       Yakıt Basınç Regülatörü                            7- Elektro swicth                                 12- Yakıt filitresi

3-       Ateşleme bobini                                         8- Yakıt pompası switch                     13- Isı sensörü

4-       Enjektör                                                        9- Kontak anahtarı                              14- Lambda Sensör

5-       Valf sensörü                                            10- Akü                                                     15- Disribütör

Şekil – 4.2.  SPI (Tek Nokta)  enjeksiyon sistemi/5/

4.1.4. MPI Çok Noktalı Enjeksiyon Sistemleri

MPI sistemlerinde silindir başına bir adet olmak üzere, emme sübaplarının yakınına yerleştirilmiş enjektörler bulunur. /5/

  1-Yakıt Tankı                             8-Soğuk Çalıştırma Enj.                   15-Su sensörü

                2-Yakıt Pompası            9-Rölanti ayarı                                  16-Termik Switch

                3-Yakıt Filitresi                           10-Valf switch                                     17-Ateşleme Distribütörü

                4-Benzin boruları        11-Valf                                                 18-İlave hava valfi

                5-Benzin basınç Reg.                 12-Hava akış ölçer                            19-CO ayar vidası

                6-ECU (Röle)                               13-Röle                                                20-Akü

                7-Enjektörler                               14-Oksijen sensör                            21-Kontak

Şekil – 4.3. MPI (Çok Noktalı) Enjeksiyon Sistemi/5/

MPI sistemleri üç gruba ayrılır.

4.1.4.1. Full Grup Enjeksiyon

Full grup enjeksiyonlu araçlarda enjektörler motor devrine göre benzin püskürtür. Benzin miktarı enjeksiyon rölesi tarafından çeşitli sensörlerden alınan bilgilere göre ayarlanır.Bu tür enjeksiyon sistemlerinde  dört enjektörün negatif uçları  birbirine  bağlıdır. ( BMW , HYUNDAI , FORD ) /5/

4.1.4.2. İki Kanallı Ardışık Enjeksiyon

İki Kanallı Ardışık Enjeksiyonlu (Sequential Fuel Sistem. 2+2) sistemlerde bir sensör grubu 2 silindire, diğer sensör grubu   kalan 2 silindire kumanda eder. Benzin püskürtme zamanı motor milinden ayarlanır.Enjektörler ikişerli gruplar halinde röleye bağlıdır. ( BMW 318 – 520 , TEMPRA , OPEL ) /5/

4.1.4.3. Dört Kanallı Ardışık Enjeksiyon    

Dört Kanallı Ardışık Enjeksiyonlu (Sequential Fuel Sistem 4) sistemlerde  enjektörler birbirinden bağımsızdır.Yani  her silindir ihtiyacına göre benzin alır. Püskürtme zamanı motor milinden  ayarlanır. Benzin rölesinden her enjektöre ayrı ayrı komut gönderilir.Dört enjektör için dört bağımsız kablo vardır. ( PALIO , SİENA , MAREA , BRAVA )  /5/                                

4.2. Oksijen Sensörü Durumuna Göre Gruplandırma  

4.2.1. Lambda Sondalı Araçlar (Oksijen Sensörlü)

Atmosfer kirliliğindeki sürekli artış yeni ve sıkı çevre kanunlarının hazırlanmasını beraberinde getirmektedir. Bunların ilki, yeni trafiğe çıkan araçlar için katalitik konvertör kullanımının zorunlu hale getirilmesidir.

Oksijen sensörlü üç-yollu katalitik konvertör, çevreyi kirleten emisyonların azaltılmasında bugün için en gelişmiş yöntemdir.

Katalitik konvertör, HC, CO ve NO_x  emisyonlarının %90 oranında önlenmesini sağlar; ancak yalnızca elektronik olarak kontrol edilen besleme sistemlerinde gerektiği gibi çalışır.

Katalitik konvertörlü bir aracı LPG’ye dönüştürmek için,  Oksijen Sensöründen faydalanılır. Sisteme ilave edilen LAMBDA STORM (BLITZ) isimli cihaz LPG’ye mükemmel bir yanma sağlar ve benzinden gaza geçişin otomatik anahtarlamasını kontrol eder. Ayrıca, katalitik konvertörü korumaya yarayan teşhis fonksiyonlarına da sahiptir. /5/

Şekil – 4.4. Katalitik konvertörlü araçlarda LPG sistem parçalarının yerleşimi/5/

LAMBDA STORM (BLITZ) ile LPG montajının gerçekleştirilmesi aşağıdaki cihazların eklenmesini gerektirir:

·        Yakıt Seçici Anahtar (Mikrokomütatör) : Üç konumludur. Sol konum  benzin, orta konum otomatik gaz geçişi ve sağ konum LPG ‘ dir.  Aracın benzinde veya LPG’ de çalıştığını gösteren kırmızı ve yeşil led’ ler mevcuttur. Ayrıca üzerinde tanktaki LPG seviyesini gösteren led’ler mevcuttur.

·        Aktuatör : Aktuatör, regülatörün üzerinde bulunan gaz çıkış rekoru sökülerek bu rekorun yerine bağlanır. Blitz veya Storm’dan iki kablo ile aldığı komuta göre regülatörden çıkan gaz miktarını azaltıp çoğaltır.

·        Lambda Storm (BLITZ) Kutusu ve Kablosu : Lambda Storm (BLITZ) sistemin beyni olup, aktuatöre komut vererek motorun  ihtiyacı kadar gaz verilmesini sağlar. /5/

Aracın benzinde karşılaştığı  sorunları orijinal röleye sinyal vererek  hafızadan siler.Böylece tespit edilen eski hatalar  motor çalıştığı zaman silinir ve yeni bir check-up başlar.

Blitz ve Storm’da bir diagnostik box bağlama yeri mevcuttur. Böylece analiz cihazı  olmasa bile en hassas ayarları yapmak mümkündür ve motorun çalışması devamlı olarak izlenebilir. /5/

Şekil – 4.5. Katalitik konvektörlü araçlarda LAMBDA STORM (BLITZ) uygulaması /5/

4.2.2. Lambda Sondasız Araçlar (Oksijen Sensörsüz)

Lambda Sondasız araçlarda LPG dönüşümü (Şekil – 4.6.) karbüratörlü araçlara benzemekle birlikte sadece; elektronik Buharlaştırıcı-Regülatör, aracın orijinal sistemine bağlı bir yakıt seçici anahtar, özel bir mikser ve gerekiyorsa başka elektrikli veya mekanik cihazları içerir. /5/

Şekil – 4.6.  Lambda sondasız araçlarda LPG dönüşümü/5/
 

4.3. Enjeksiyonlu Araçlarda LPG Dönüşümü

Herhangi bir sensörün devre dışı kalması veya motor çalışırken fabrikada programlanan değerlerin ölçülememesi durumunda ECU unitesine hata ve arıza sinyaleri gönderilmektedır. Bu hataların zaman içerisinde ECU hafızasına depolanması çok tehlikelidır. ECU bir microchip olup, (Genelikle kullanılan 16 Bit)  imalat esnasında programlanmaktadır. Hata ve arızaların depolanması ECU’ yu işlemez hale getirir ve aracının benzinle çalıştırılması imkansız hale getirir. Arıza ancak yeni bir ECU takılarak giderilebilir. ECU’ ların fiyatı aracın cinsine bağlı olarak 500-3000,-USD arasında değişmektedir.

Bu nedenle Enjeksiyonlu araçların LPG’ ye dönüşümünde ECU’ ya hiç bir şekilde hata veya arıza sinyali gitmemelidir.

Genellikle uygun cihazlarla dönüşüm yapılmayan enjeksiyonlu araçlarda; Lambda Sensör, Enjektör Arıza Sensörü, Check Engine Sensörü, Pompa Arıza Sensörü hata sinyalleri alınmaktadır. Piyasada yapılan uygulamalarda bu hatalar bazı röleler kullanılarak giderilmeye çalışılmaktada veya önemli değil-bir şey olmaz mantığıyla geçiştirilmektedir..

Burada en önemli sensör Lambda sensörüdür. Çünkü diğer bütün sensörler bu sensör tarafından yapılan analizlere bağımlıdır.

Lambda sensör egzostan geçen gazı analiz ederek yakıt karışımının stekiometrik oranını tutturmaya çalışır. Egzost gazının fakir veya zengin karışım içermesine göre  enjektörlere benzin püskürtmesi  veya stepe (Hava vidası) havayı çoğaltması veya azaltması komutu verir.

Lambda sensoru araç LPG ile çalıştığı zaman  değişik değerler ölçer. Yani kısaca ECU’ ya hata değerleri vermeye başlar. Ayrıca, motor LPG ile çalışıp benzine döndükten sonra da doğru oranları bulmak için Lambda zorlanır. Hatta araçlarda eski değerler hiç bulunamaz ve  motorun aracın benzinle kötü çalışmasına veya hiç çalışmamasına neden olur.

Ayrıca, Enjektör arıza, pompa arıza veya check engine sensörleri kolayca devre dışı bırakılabilir ancak araçta herhangi bir arıza varsa bu tespit edilemeyeceğinden daha büyük  hasarlara neden olacaktır.

Bu nedenle enjeksiyonlu araçların LPG’ ye dönüşümünde aşağıdaki kurallara kesinlikle uyulmalıdır:

1- Lambda Sensörü emüle edilecektir (Uyutma). Emülasyonda kullanılan cihazlar araç benzinle çalışıyormuş gibi stekiometrik sinyaller gönderebilmelidir.

2- Enjektörler  emüle edilecektir (Uyutma). Eğer bu işlem uygun cihazlar kullanılarak başarılı bir şekilde yapılırsa arıza sinyalleri hafızaya gönderilmeyecek ve sensörlerin iptal edilmesine gerek kalmayacaktır.

3- Benzin pompası durdurulmayacaktır. Eğer durdurulacak olursa pompa arıza sensörü devreye girer.Bazı araçlarda pompaya kumanda eden kablo üzerinde  ince bir aluminyum folyo vardır. Bu kablo kesilir ve  herhangi bir yerinde iletişim bozulursa arıza sinyalleri devreye  girecek dolayısıyla  motorun ECU’sunda  hata sinyali oluşacaktır. Ayrıca pompayı durdurmak enjektörlerin kuru çalışması neden olacağından enjektörlerin kısa sürede arızalanmasına neden olacaktır.

Enjeksiyonlu araçlarda Lambda Sensör egzost gazını analiz ederek en uygun hava-yakıt karışımını sağlar. Yani aracın egzosundan çıkan gazların çevreye enaz zararlı olmasını temin eder. Yasal olarak LPG ile çalışan enjeksiyonlu araçlarda egzost emisyon değerlerinin 94/12/CE ve 96/69/CE normlarına uygun olması gerekir. Ayrıca  bir enjeksyonlu aracın LPG dönüşümünde kullanılan elektronik parçaların tümü mutlaka E Belgeli olmalı ve  egzost emisyon  testlerini geçmesi gerekir.Yani aracın LPG ile  sorunsuz çalışması yeterli olmayıp, öngörülen egzost emisyon değerlerini de sağlamalıdır. /5/

4.3.1. Enjeksiyonlu Araçların LPG’ye Dönüşümünde Kullanılan Cihazlar

Buharlaştırıcı-Regülatör: Karbüratörlü araçlarda olduğu gibidir.

Kontrol unitesi : ECU’nun bir benzeri olup, STORM veya BLITZ adıyla anılır.

Komutatör : Karbüratörlü araçlardaki yakıt seçici anahtara benzer. Ancak fonksiyonları değişiktir.

Aktüatör veya step : Bir otomatik ayar vidasıdır. Devamlı gaz akışını sondadan aldığı sinyale göre stekiometrik olarak tutmaya çalışır. Böylece hem motor ihtiyaca göre LPG alır hem de egzost emisyonu belirli bir değerde tutulur.

Mixer : Karburatörlü araçlarda olduğu gibidir. Enjeksiyonlu araçlarda hava manifoldu valflerden uzak  kaldığı için burayı dolduran gaz hava filtresine doğru geri ateşlenebilir. Bu nedenle mixerler özel paletler ile donatılmalıdır. /5/