1.1. LPG Nedir ?

LPG “Likitleştirilmiş Petrol Gazı” anlamına gelir. Temel olarak BÜTAN ve PROPAN karışımından meydana gelir. Renksiz ve kokusuzdur, zehirleme özelliği yoktur. Bir kaçak halinde farkedilebilmesi için özel olarak kokulandırılmaktadır.

Atmosfer basıncında gaz halinde olup, basınç altında sıvılaştırılarak depolanır, tanklara ve tüplere doldurulup taşınır. Stok tanklarına ve tüplere hacmin % 80-85 ‘ini aşmayacak oranda Likit halde doldurulur. Hacmin kalan % 20 si buharlaşan LPG’ den kaynaklanan gaz fazı halindedir. LPG kullanıldıkça azalan likit hacmi gaz fazı tarafından doldurulur.  

Petrolün işlenmesinden ya da petrol yataklarında karışmış biçimde bulunduğu petrol veya doğalgazdan ayrıştırılarak elde edilir.

Ülkemizde kullanılan LPG, %30 Propan ve %70 Bütan karışımından meydana gelmektedir.

LPG’ nin araçlarda alternatif yakıt olarak kullanımı günümüzde giderek yaygınlaşmaktadır. Büyük bir gelişme gösteren sektöre LPG ve Akaryakıt dağıtım şirketleri de büyük ilgi duymakta ve dönüşüm yapılan araçların ikmali için Otogaz istasyonlarına hergün bir yenisi eklenmektedir. Bu gelişme içerisinde, araçların LPG’ ye dönüşümünün tebliğ, tüzük ve standartlara uygun yapılması ve bunun denetimi önem kazanmaktadır.

1.2. Otomotiv Sektöründe LPG’nin Yeri

LPG yüksek kaliteli bir enerji kaynağıdır ve ısınmada, endüstride, tarımda, el sanatları ile ilgili alanlarda olduğu kadar, otomotiv sektöründe de yaygın olarak kullanılır.

LPG, benzine karşı uygun bir alternatiftir. R.O.N. (Araştırma Oktan Sayısı) ve M.O.N. (Motor Oktan Sayısı) değerleri bütan ve propanın benzine göre daha üstün bir vuruntu-önleme gücüne sahip olduğunu göstermektedir. LPG kullanan motorlara ilişkin testler göstermiştir ki, benzin kullanan motorlarla karşılaştırıldığında, propan ve bütanın eşdeğerlik katsayılarını teorik eşdeğerlik katsayılarına göre %8 düşüren yaklaşık %8’lik bir verimlilik artışı elde edilir. LPG çok yüksek vuruntu-önleme değerlerine sahiptir ve LPG motorlarının gücü benzinlilerle aynıdır.

Teknik açıdan özetlemek gerekirse, LPG ;

·        Daha az zararlı emisyon üretir,

·        Gaz halinde kullanıldığından motor yağı ömrünü uzatır,

·        Karbon birikimi olmadığından motorun ömrünü uzatır.

1.3.  LPG ve Çevre

Trafikteki artış çevreyi ve enerji tüketimini giderek daha kötü biçimde etkilemektedir. Karbon ve azot monoksit, yanmamış hidrokarbon, kurşun, karbondioksit, kükürt dioksit, kömür parçacıkları (dizelde) gibi emisyonların çevreye yayılmasından özellikle taşımacılık sektörü sorumludur.

Yanma olayı kaçınılmaz olarak kirleticidir. Yanma sonucu oluşan emisyonlar yakıtın fiziksel ve kimyasal özelliklerine, yakıcı/yakıt karışımının bileşimine, ayrıca yanma sürecine ve çevre koşullarına bağlıdır.

               Şekil – 1.1 Benzin , Dizel ve LPG emisyonlarının karşılaştırılması

Benzin, kurşunsuz yakıt, dizel ve LPG emisyonlarını karşılaştırırsak, tüm bu yakıtların karbon ve azot monoksitlerle birlikte yanmamış hidrokarbonlar ürettiğini, ancak kurşunun yalnızca benzin tarafından açığa çıkarıldığını görürüz. Bundan başka, LPG kükürt dioksit ve aromatikleri üretmez (Tablo – 1.1.)

Yanmayla ortaya çıkan tüm ürünler havanın kalitesi üzerinde kötü etki yapar. Ancak mutlak madde miktarlarından daha önemli olan, her bir bileşiğin zehirlilik derecelerinin bilinmesi ve gerçek zararlılık ölçülerinin  tanımlanmasıdır.

                     Tablo – 1.1. Yanma Ürünlerinin Zehirlilik Parametreleri

Yukarıdaki tablodan görebileceğimiz gibi, yanmadaki daha zehirli ürünler olan kükürt dioksit ve kurşun, LPG’de bulunmamaktadır.

1.4. LPG’nin Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri

LPG havadan ağır olduğu için bir kaçak halinde zemine çöken ve yüksek derecede yanıcı olan karakteristik bir “sis” oluşturur. Bu nedenle LPG kaçaklarına müsaade edilmemeli, LPG’ li ortamlarda açık alev kaynakları bulundurulmamalı ve sigara içilmemelidir. Sıvı haldeki LPG ise sudan hafifdir ve  tankların dibinde su birikimlerine rastlanabilir.

Bir hacim sıvı LPG, yaklaşık olarak kendisinin 250 misli hacimde gaz LPG oluşturur. Bu yüzden sıvı haldeki LPG kaçağı, aynı hacimdeki gaz kaçağına göre çok daha tehlikelidir.

LPG gres, yağlar ve boya gibi maddeleri eritir. Doğal kauçukta şişmelere neden olur; yaygın olarak kullanılan metallerde ise korozyona neden olmaz. LPG de kullanılan esnek hortumlar bu yüzden sentetik kauçuktan yapılırlar.

Ayrıca zehirli olmasa da, anestetik özelliklerinden dolayı LPG’ nin solunmaması tavsiye edilir. Bunlara ek olarak, sıvı haldeki LPG’nin hızla buharlaşması soğuk yanıklarına sebep olabileceğinden, sıvı haldeki LPG ile temas edilmemelidir.

Buhar Basınçları:

LPG’ nin  buhar basınçları sıcaklıkla orantılı olarak artar. Ülkemizde kullanılan LPG nin buhar basıncı 15° C’ de 3 Bar civarında, 30° C’ de 5 Bar civarındadır.

Dolayısıyla LPG’ li araçların LPG sistemindeki basınçları normal şartlar altında 5 Bar’ dan daha yüksek olmamaktadır. 

Tutuşma Sınırları:

LPG bütün diğer yakıtlar gibi yanıcıdır. Hava ile %2 ila %8.7 oranlarındaki LPG karışımı, kapalı ortamlarda yanıcı ve patlayıcı bir karışım oluşturur. LPG bu yanma aralığına diğer gazlara göre daha çabuk ulaşır ve atmosferde farkedilmesi zor olan yanıcı karışımlar meydana getirir.

Herhangi bir kaçak nedeniyle ortama birikmiş LPG’ nin dağıtılması için zeminde hava sirkülasyonu yaratmak gerekir. En geçerli yöntem ise pülverize basınçlı su sıkılmak suretiyle gazın dağıtılmasıdır.

Tablo – 1.2. Bütan ve Propanın Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri